Arbeidstijden FNV Bondgenoten

Ploegendienst gerelateerde klachten van de spijsvertering

2012-03-02T02:32:00.001-08:00

Verschillende wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat ploegendienst werkers meer kans hebben op het ontwikkelen van bepaalde gezondheidsklachten dan dagwerkers. Het betreft dan met name een hogere kans op overgewicht en obesitas, diabetes type 2, kanker, slaapklachten en hart en vaatziekten

Een aantal klachten zijn in de loop van de jaren geschaard onder de noemer Shiftwork Metabolic Syndrome . De oorzaken van SMS kunnen worden gevonden in het feit dat het spijsverteringsstelsel onder invloed van de biologische klok ’s nachts nauwelijks in staat is om voedsel te verteren. In de nachtelijke uren maakt het lichaam veel minder insuline aan, waardoor de glucosehuishouding als gevolg van voedselinname verstoort raakt.

Wetenschappelijke studies vertonen onthutsende cijfers. In een (Engels) overzichtsartikel van Zimberg en anderen (hier te downloaden) staan onder andere de volgende cijfers:

- ploegendienstwerkers hebben een aantoonbare hoger BMI index (Bodymass index) dan dagwerkers. Hoe langer je in ploegendienst werkt hoe hoger de BMI. De BMI is een belangrijke maat voor overgewicht.

- Een groep ploegendienstwerkers en een ploeg dagwerkers is twee jaar gevolgd. Werknemers die middag- en nachtdiensten werken zijn in deze twee jaar gemiddeld 4,2 kg aangekomen tegen over 0,9 kg bij werknemers die alleen in de dag werken.

Voedingsadviezen voor ploegendienstwerkers zijn met andere woorden van groot belang.

Het team arbeidstijden heeft gesproken met dr. Alexander van Eekelen. Hij is gespecialiseerd in veiligheid en gezondheid bij nachtdiensten en heeft een eigen Adviesburo : CIRCADIAN Netherlands.

Alexander heeft deze zomer een onderzoek afgerond waarin onder andere de voeding tijdens de nachtdienst is aangepast. De onderzoeksresultaten geven hoop op een aanpak:

“Aangepaste voeding beoogt het – onder invloed van de biologische klok niet optimaal functionerende - spijsverteringstelsel tijdens de nachtdienst minder te belasten en voeding aan te bieden met een juiste balans in eiwitten en koolhydraten waarvan uit onderzoek is gebleken dat het alertheid kan bevorderen en vermoeidheid kan tegengaan. De hypothese was in deze interventie dat het aanpassen van de voeding in de nachtdienst een positief effect zou hebben op vermoeidheid en de gezondheid van medewerkers.

De resultaten laten zien dat vanaf de conditie Blokje van twee nachtdiensten de vermoeidheid van medewerkers met aangepaste voeding in de nachtdienst significant – zo’n 10% – lager ligt ten opzichte van controlepersonen. Ook in de conditie Blokje van drie nachtdiensten is dit effect te zien waarbij de gemiddelde daling in vermoeidheid iets meer dan 16% bedraagt en deze in de derde nachtdienst kan oplopen tot meer dan 26%. Uit de effectmeting blijkt dat aangepaste voeding tijdens de nachtdienst een gunstig effect heeft op de kwaliteit van de dagslaap en enkele aspecten van gezondheid, zoals een vermindering in hoofdpijn- en vermoeidheidsklachten.”

In de onderstaande twee filmpjes licht Alexander van Eekelen toe wat er gebeurd als je eet tijdens de nachtdienst en geeft hij adviezen hoe en wat gezond te eten als je in ploegendienst werkt.

Het onderzoeksrapport van Alexander van Eekelen is hier te downloaden.

Disclaimer:

FNV Bondgenoten kan niet aansprakelijk worden gesteld voor enige schade, in welke vorm dan ook, die voortvloeit uit informatie op deze website. Evenmin kan FNV Bondgenoten aansprakelijk worden gesteld voor enige schade die voortvloeit uit het gebruik, het onvermogen tot gebruik of de resultaten van het gebruik van informatie op deze site.

Alle informatie, voorbeelden en suggesties zijn samengesteld en geschreven met uiterste zorgvuldigheid. We kunnen echter niet garanderen dat alle informatie juist is.

FNV Bondgenoten is aansprakelijk voor de inhoud van door bezoekers geplaatste reacties. Reacties worden enkel op risico van de schrijver geplaatst. FNV Bondgenoten kan niet instaan noch aansprakelijk gesteld worden voor de inhoud van reacties.

Tool voor het berekenen van de bruto bezetting

2012-02-16T01:04:00.003-08:00

Regelmatig krijgt het team arbeidstijden vragen over de bezetting. Hoeveel mensen hebben we op een lijn of afdeling nodig? Dat is ingewikkeld.

We kunnen twee berekeningswijzen. Voor standaardrooster wordt gerekend met een zogenaamde bruto-netto factor. Bij maatwerkroosters wordt echter veelal een zogenaamde netto-netto berekening gebruikt.

Een simpele bruto.netto berekening ziet er als volgt uit:

De uitkomsten hangen ook af van de wijze waarop de ADV is doorgevoerd. We kennen drie soorten.

Bruto ADV: de arbeidsduurverkorting wordt over het aantal bruto uren op jaarbasis berekend. Meestal is dat dan 52,18 weken x 40 uur = 2087 uur x % ADV

Netto ADV ; de arbeidsduurverkorting wordt over het netto aantal uren op jaarbasis berekend (dus 2087 uur – aantal vakantie dagen- aantal doorbetaalde feestdagen) x % ADV

Zuivere ADV: de arbeidsduurverkorting wordt over het aantal uren per week berekend. Dus 40 uur x % ADV.

Nieuwe tool:

Het team Arbeidstijden heeft een toot gemaakt om de bruto bezetting te berekenen. Het betreft nog een beta versie. We testen hem uit met een aantal kaderleden. De versie kun je hier downloaden (sorry voor alle reclames etc, maar mijn eerdere oplossing werkte niet, dus even hier door heen kijken. Je kan me ook mailen als je de spreadsheet rechtstreeks wil ontvangen).

We horen graag jullie commentaar, aanvullingen, vragen en suggesties voor verbeteringen: arbeidstijden@gmail.com

Bijgaand een instructie filmpje in de gebruikelijke eenvoudige stijl.

Het filmpje is ook hier te bekijken en te downloaden. De kwaliteit is dan beter dan de You Tube versie.

Disclaimer:

Alle informatie, voorbeelden en suggesties zijn samengesteld en geschreven met uiterste zorgvuldigheid. We kunnen echter niet garanderen dat alle informatie juist is.

Slaapklachten bij ploegendienstwerkers.

2012-01-27T03:39:00.000-08:00

Slaapproblemen komen vaak voor onder ploegendienstwerkers. De meeste “lichte”vorm is het gevoel van slaperigheid tijdens en vlak na de nachtdienst. Slaapstoornissen in ploegendiensten worden uitgebreid onderzocht. De klachten zijn samengevat in een ziektebeeld met bijbehorende diagnostiek en behandeling. Zo is in de “International Classification of Sleep Disorders” de slaapstoornis: Shift Work Sleep Disorder (SWSD) te vinden. Of op zijn Nederlands “ploegendienst gerelateerde slaapstoornissen”.

Deze aan ploegendienst gekoppeld stoornis laat zich beschrijven in 5 elementen:

1. Moeite hebben met het in slaap vallen.

2. Moeite hebben met het in slaap blijven.

3. Onvoldoende herstellend vermogen van de slaap gedurende minimaal 1 maand

4. Het moet betrekking hebben op een werkperiode die tijdens de gewoonlijke slaapfase plaats vindt

5. De slapeloosheid leidt tot prestatieverslechtering.

Hoe ontstaat slaap?

Slapen en wakker zijn worden door twee processen ingeregeld.

1. het zogenoemde “homeostatische” proces houdt de verhouding bij tussen de tijd die we wakker zijn en de tijd dat we slapen. Het proces zoekt steeds naar een optimale balans tussen slapen en waken. Het proces creëert zogenaamde slaapdruk als we langer wakker zijn. Hoe groter de slaapdruk des te groter de neiging om in slaap te vallen. Slaapdruk neemt af als we slapen.

2. daarnaast speelt de biologische klok een grote rol in het wakker zijn en het (optimaal) functioneren. De biologische klok streeft ernaar dat we overdag wakker zijn en 's nachts slapen. Het ritme van deze klok reageert vooral op daglicht. Door blootstelling aan daglicht veroorzaakt de biologische klok zogenoemde “waakdruk”. Waakdruk neemt toe gedurende de ochtend en middag en neemt af gedurende de avond en nacht.

Slaap- en waakdruk moeten in synchroniteit zijn. In een goed slaap/waak ritme wisselen waak- en slaapdruk zich af. Als je ’s ochtends wakker wordt is de slaapdruk het laagst en veroorzaakt de biologische klok waakdruk. Naarmate de dag vordert en je langer wakker blijft neemt de slaapdruk toe, terwijl de waakdruk zakt. Aan het einde van de dag is de slaapdruk zo groot geworden dat je makkelijk in slaap valt en door kan slapen.

In ploegendienst lopen de variaties in slaap- en waakdruk niet meer goed synchroon. Als ploegendienst werkers de nachtdienst is men meestal al geruime tijd wakker. De slaapdruk is aan het begin van de nachtdienst zich al aan het opbouwen en neemt tijdens de nachtdienst alleen maar toe. Tijdens de nachtdienst genereert de biologische klok echter geen waakdruk. Er is immers geen daglicht. De slaapdruk in de nachtdienst wordt dus niet gecompenseerd door de waakdruk vanuit de biologische klok, met als gevolg toenemende slaperigheid en afnemend prestatievermogen naarmate de nachtdienst verstrijkt.

Slaapdruk en waakdruk kunnen gezien worden als twee tegengestelde sinusbewegingen die in goede synchroniteit op de juiste momenten alertheid c.q. slaperigheid inregelen. Door nachtdienst komen de sinusbewegingen echter steeds dichter over elkaar heen te liggen, met als gevolg verminderde alertheid tijdens de nachtdienst en problemen met in slaap vallen en door slapen na een nachtdienst.

Van invloed op slaap/waak ritme bij het werken in ploegendienst is o.a. de monotonie van het werk, de lichamelijke werkdruk en omgevingsfactoren zoals verschillen in temperatuur, trillingen, lawaai, werkposities. Nachtdienst moet met andere woorden gezien worden als een bezwarende arbeidsomstandigheid. Voorkomen moet worden dat daar andere zware arbeidsomstandigheden bovenop gestapeld worden. Daardoor nemen de klachten rond nachtarbeid alleen maar toe.

Leiden slaapproblemen tot veiligheids- gezondheidsproblemen?

Slaapproblemen onder ploegendienstwerkers worden op grote schaal onderzocht. Er is veel bekend over de veilgheids- en gezondheidsrisico’s.

Twee voorbeelden die direct met de veiligheid tijdens en na de nachtdienst te maken hebben.

- Wat betreft de veiligheid blijkt dat ernstige slaperigheid tijdens het werk, gedefinieerd als de neiging om in slaap te vallen rond de 25% ligt. Het percentage verminderde alertheid ligt rond de 50%. Een voorzichtige schatting van het aantal werknemers in ploegendienst met ernstige vermindering van slaap of alertheid bedraagt dus meer dan 50%

- Ernstige slaperigheid wordt bijvoorbeeld gerapporteerd bij 49% van de nachtdiensten en 20 procent van de vroege ochtenddiensten onder een grote groep treinmachinisten. Als de invloed van andere variabelen wordt uitgeschakeld blijkt dat het risico van ernstige slaperigheid zes tot veertien maal hoger in de nachtdienst en ongeveer twee maal zo hoog in de ochtenddienst in vergelijking met de dagdienst.

Ander onderzoek wijst uit dat een verstoorde of een te korte slaap niet alleen een voorbode is van ziekteverzuim of aan werk gerelateerde stress/burnout, maar ook van vele ziekten. Genoemd worden: zwaarlijvigheid en diabetes 2, hart- en vaatziekten, herseninfarcten, depressie en lichte psychiatrische klachten.

Hoe herken je slaapproblemen?

Voorspellers van slaapproblemen zijn:

1. minder lang/goed kunnen door slapen (slaapduur)

2. moeilijk in slaap kunnen vallen (slaaplatentie).

3. verstoorde verhouding tussen diepe herstellende slaap en dromen (slaapstructuur)

4. onbedwingbare slaapaanvallen (slaapneiging)

5. moeite hebben om wakker te blijven (slaperigheid)

En wat kun je er aan doen?

Er zijn diverse maatregelen mogelijk.

Kijk bijvoorbeeld eens aandachtig naar de roostersystematiek. De wijze waarop ochtend, middag en nachtdiensten elkaar opvolgen kan van invloed zijn op slaperigheid. Bij de zogenaamde achterwaartse rotatie (nacht/middag/ochtend) ontstaat een (te) korte rusttijd tussen een avonddienst en een ochtenddienst. Daardoor kan de slaapduur afnemen en het herstellend vermogen van de slaap onvoldoende worden. Ontwerp zoveel mogelijk roosters met een voorwaartse rotatie.

Ook het tijdstip van de ochtenddienst is een regelknop. Hoe vroeger de ochtenddienst, hoe korter de hoofdslaap. Mensen hebben per dag ongeveer 8 uur slaap nodig. Een (te) korte slaap beïnvloedt het herstellend vermogen van de slaap. Hou ook rekening met zogenaamde ochtend- en avondtypes. Ochtendmensen zijn ’s ochtends alerter en hebben een vroege piek in hun lichaamstemperatuur. Zij hebben vooral moeite met de nachtdienst. Avondmensen komen letterlijk later op gang. Daardoor ervaren zij vaak problemen met (vroege) ochtenddiensten. Denk na of er gevarieerd kan worden in de begin- en eindtijden zodat ploegendienstwerkers zelf meer kunnen kiezen bij welke begintijd ze zich goed/minder slecht voelen.

Een ploegensysteem met minder opeenvolgende nachtdiensten heeft een zeer positief effect op de alertheid en prestaties van ploegendienstwerkers.

Tijdens de eerste nachtdienst kan de slaperigheid veel hoger zijn dan tijdens de tweede of derde nachtdienst vanwege de langere tijd die voorafgaand aan de nachtdienst wakend wordt doorgebracht. Een dutje (powernap) voor of tijdens de nachtdienst verbetert de alertheid aanzienlijk.

Naslagwerk: Licht op de Nacht brochure van FNV Bondgenoten

Hier te downloaden.

Nieuwe Licht op de Nacht Babbels.

2012-01-09T04:00:00.000-08:00

Het heeft even geduurd maar het team Arbeidstijden heeft weer een aantal ploegendienstwerkers geïnterviewd met korte vragen over de gevolgen van het werken in ploegendienst en met name de nachtdienst. Bijgaand twee nieuwe afleveringen. In 2012 zijn weer enkele interessante artikelen gepland. Zo zullen we binnenkort ingaan op de mechanismen die de slaap en waak periode regelen en hoe deze overhoop gehaald worden door het werken in nachtdienst.

Henk-in-de-Nacht afsluitende Babbel

2011-11-19T04:41:00.000-08:00

Het zit erop. We praten na over zijn persoonlijke ervaringen, de verhalen van ploegenwerkers die al tientallen jaren in de nachtdienst werken en de toekomst van het vakbondsbeleid rond nachtarbeid.

Overigens, uit de alertheidstest is gebleken dat Henk aan het einde van de nachtdienst fors minder scoorde. Na zo'n 24 uur op de benen hebben gestaan, heeft Henk voor de veiligheid vervoer naar huis geregeld.

Henk-in-de-Nacht Babbel aflevering 2

2011-11-19T04:27:00.000-08:00

Voorzitter Henk van de Kolk draait een nachtdienst mee. Tijdens zijn dienst wordt enkele malen een alertheidstest afgenomen. We praten kort voor de start van de dienst met Henk.

Geconcentreerd is Henk zijn test aan het invullen.

Henk in de Nacht babbel aflevering 1

2011-11-12T05:22:00.000-08:00

De voorzitter van FNV Bondgenoten - Henk van de Kolk - gaat binnenkort een nachtdienst meewerken in een brouwerij van Heineken. Zo krijgt hij uit de eerste hand ervaring hoe het is om nachtdiensten te draaien. We babbelen eens bij.

Aan de orde komen zijn voorbereidingen op de nachtdienst, zijn verwachte alertheid tijdens de nachtdienst en over het woon-werk verkeer na de nachtdienst.

We zijn heel benieuwd naar de ervaringen met Henk in de nacht.

Nachtarbeid heeft ernstige veiligheidsrisico's

2011-10-23T23:10:00.000-07:00

Het werken in ploegendienst en vooral in roosters met nachtdiensten beschouwt FNV Bondgenoten als een bezwarende arbeidsomstandigheid welke belangrijke veiligheid en gezondheidsrisico's veroorzaakt.

(Een Wordversie van dit artikel kunt U hier downloaden)

De veiligheidsrisico's hangen direct samen met afnemende alertheid door vermoeidheid.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat vermoeidheid fundamenteel een biologisch/lichamelijk probleem is. Vermoeidheid en verminderde alertheid bij ploegendienstwerkers is een direct en onomkeerbaar gevolg van een lichamelijk proces, waar de werknemer zelf nauwelijks invloed op uit kan oefenen. Slaperigheid dwingt zich met andere woorden op. Een mens kan stoppen met eten en drinken tot de door erop volgt, maar stoppen met slapen is fysiologisch gezien niet mogelijk.

Er zijn meerdere factoren die de vermoeidheid en bijbehorende slaperigheid bij ploegendienstwerkers veroorzaken.

De belangrijkste factor is het tegennatuurlijke levensritme van de ploegenwerker. Men is actief tijdens de nacht, waarin het lichaam eigenlijk in een ruststand staat. Terwijl er geslapen moet worden terwijl de lichamelijke processen juist weer allemaal op starten en "aan" staan.
Ook de wisselingen in het rooster veroorzaakt een onregelmatig slaappatroon waardoor de kwaliteit van de rust afneemt. Het is dus niet alleen de nachtdienst, maar ook de afwisseling van ochtend, middag en nachtdiensten die vermoeidheid veroorzaken.
Ploegendienstwerkers slapen over het algemeen te kort, maar de kwaliteit van de slaap is ook aantoonbaar minder.

Vermoeidheid wordt vaak gezien als een geestelijke staat van zijn (ik voel me moe). Maar door vermoeidheid neemt de coördinatie en reactiesnelheid aantoonbaar af. De fysieke staat van zijn uit zich in een verminderd bewustzijn van de omgeving. Men is minder in staat om logisch na te denken, complexe situaties in te schatten, beslissingen te nemen en te communiceren. Opgebouwde vermoeidheid als gevolg van ploegendienst veroorzaakt met andere woorden veiligheidsrisico's tijdens en vlak na de (nacht)dienst.

Er is veel kennis aanwezig van de wijze waarop vermoeidheid zicht uit. Helaas kan vermoeidheid niet in het bloed of urine worden aangetoond, maar er zijn simpele testen die de GEVOLGEN van vermoeidheid in beeld brengen. Vermoeidheid leidt immers tot afnemende alertheid en alertheid kunnen we goed testen.

Een alertheidtest bestaat bijvoorbeeld uit een softwareprogramma dat het beeldscherm in tweeën deelt. Tijdens de test verschijnt er links of rechts een lichtpunt. Alleen als er in de rechterhelft een punt verschijnt moet de testpersoon op de muis klikken. De test levert twee belangrijke gegevens op als maat voor alertheid. Namelijk het aantal keren dat er fout wordt geklikt (als het lichtpuntje links verschijnt) en de snelheid waarmee geklikt wordt als het punt op de goede rechterhelft verschijnt.

Grote groepen ploegenwerkers zijn op deze wijze onderzocht. Hun alertheid is vergeleken met de testresultaten van personen die alcohol gedronken hebben. Uit onderzoek blijkt dan dat ploegenwerkers die meer dan 17 uur achter elkaar wakker zijn een alertheid hebben die vergeleken kan worden met de alertheid van iemand die (wettelijk maximaal toegestane) 0.5 promillage alcohol in zijn bloed heeft. 17 uur wakker zijn is geen uitzondering in ploegendienst. Dit effect treed onmiddellijk op. Al na de eerste nachtdienst. De gemeten alertheid neemt alleen maar af naarmate er meer nachten achter elkaar worden gewerkt.

In een ander onderzoek is gemeten hoeveel fouten en ongelukken er plaatsvinden tijdens de verschillende soorten diensten. Daaruit blijkt dat er tijdens de nachtdienst 32% meer risico is ten opzichte van de ochtend dienst. Ook hier blijkt het risico toe te nemen naarmate er meer nachten achter elkaar worden gewerkt.

Ook is het mogelijk om de alertheid te meten door ploegenwerkers te vragen hoe vermoeid ze zijn. Hier treedt echter ook een vertroebelend psychologisch proces op. Het zelfbeeld van de eigen vermoeidheid komt niet altijd goed overeen met de gemeten alertheid. Te vergelijken met de chauffeur die na enkele biertjes nog best vind dat hij naar huis kan rijden.

Samenvattend kan op basis van wetenschappelijk onderzoek de veiligheidsrisico's verbonden aan het werken in nachtdienst overtuigend bewezen worden. Veiligheid is in zowel het belang van de werknemer als de werkgever. Fouten kunnen immers ook leiden tot kwaliteitsvermindering van de productie. Het is van groot belang dit risico te erkennen en te onderzoek door bijvoorbeeld de verplichte RI&E. En veiligheid is ook een persoonlijk en maatschappelijk belang. Veel ploegenwerknemers stappen met een verlaagde alertheid als gevolg slaperigheid na de nachtdienst inde auto om naar huis te rijden.

Er zijn verschillende manieren om het veiligheidsrisico van de nachtdienst te beheersen of zelfs te beperken.

1. begin met het meten van de alertheid. Er is slimme software beschikbaar die de afname van de alertheid tijdens de nachtdienst voorspelt.

2. neem maatregelen om de alertheid tijdens de nachtdienst te verbeteren. Er zijn diverse mogelijkheden:

creëer de mogelijkheid EN de cultuur om tijdens de nachtdienst een korte powernap te nemen. Een korte slaap (niet langer dan 20 minuten) verhoogd de alertheid aanzienlijk. Richt daarvoor een aparte ruimte in en een goede slaapvoorziening en geeft toestemming om onder werktijd te slapen. Maak vooral duidelijk dat dit in het belang van de veiligheid is en dus juist een goede strategie die door het bedrijf gewaardeerd wordt.
geef voorlichting en biedt mogelijkheden voor aangepaste voeding tijdens de nachtdienst. Uit onderzoek blijkt dat een andere samenstelling van de voeding TIJDENS de nachtdienst (meer eiwitten, minder koolhydraten en een andere planning wanneer je wat eet) de alertheid aanzienlijk, tot wel 25% kan verbeteren.
verbeter de arbeidsomstandigheden waaronder gewerkt wordt. Denk aan het klimaat maar ook de werkdruk. Voorkom dat bovenop de bezwaren arbeidsomstandigheid NACHTDIENST andere belasting wordt gestapeld.
vermijd overwerk. Overwerken in ploegendiensten met nachtarbeid versterkt de kans op vermoeidheid en daarmee samenhangende veiligheidsrisico's.
probeer het aandeel nachtarbeid in roosters terug te dringen. Analyseer of alle werkzaamheden tijdens de nacht wel nodig zijn.
zorg voor een optimale bezetting tijdens de nacht. Hoewel paradoxaal, is het wellicht verstandig om met meer mensen tijdens de nacht te werken. Zodoende ontstaat ruimte voor extra rust, maar ook extra toezicht en ondersteuning bij het voorkomen van fouten en ongevallen.

3. Hou het bestaande veiligheidsprotocol bij fouten en ongevallen tegen het licht. Er zijn nauwelijks voorbeelden van bedrijven die hun bestaande protocol aanpassen op de bijzondere arbeidsomstandigheden tijdens de nachtdienst. Bedrijfsongevallen met rampzalige gevolgen worden in verband gebracht met vermoeidheid als gevolg van nachtdiensten. Het ongeval met de kerncentrale in Chernobyl vond bijvoorbeeld plaats om 01:23 uur.

4, Verbeter de mogelijkheden om middels bedrijfsvervoer na de nachtdienst naar huis te vertrekken. Uit onderzoek blijkt dat nachtwerkers die na de nachtdienst naar huis rijden een grotere kans lopen op ongelukken als gevolg van vermoeidheid.

Uitgebreide documentatie kunt u vinden in onze publicatie Licht op de Nacht.

(Downloaden op FNV Bondgenoten)

Licht op de Nacht Babbel aflevering 2.

2011-10-20T00:07:00.000-07:00

Het team arbeidstijden praat dagelijks met ploegendienstwerkers over hun ervaringen met de schadelijke effecten van nachtdienst.

In een nieuwe rubriek "Licht op de nacht Babbel" voeren we korte gesprekjes op film aan de hand van konkrete vragen over over eten, slapen, bewegen, leidinggevenden, combineren van werk en prive, slaperigheid tijdens het naar huis rijden.

Vandaag aflevering 2:

Licht op de nacht Babbel aflevering 1

2011-10-12T01:28:00.000-07:00

FNV Bondgenoten heeft een nieuw beleidsprogramma: LICHT OP DE NACHT.

2011-10-05T00:12:00.000-07:00

In Nederland werkt zo’n 16 procent van de beroepsbevolking wel eens in de nacht. Dat zijn ongeveer 1,1 miljoen mensen. De 16 % is een gemiddelde. Kijken we alleen naar werkende mannen dan is 19 procent weleens werkzaam in de nacht en 12 procent van de werkende vrouwen.

Regelmatig werken in de nacht brengt flinke risico’s met zich mee – voor de gezondheid en welzijn van de werknemers. Verder voor de veiligheid van de werknemer zelf en zijn of haar omgeving.

Het rapport Licht op de Nacht van FNV Bondgenoten brengt de risico’s in kaart. Tevens biedt het een uitgebreid programma van maatregelen om de risico’s aan te pakken.

Leden krijgen tal van instrumenten aangereikt om dit bij de werkgever aan te kaarten.

Licht op de Nacht bevat ook checklists waarmee werknemers aan de slag kunnen.

Downloaden op FNV Bondgenoten

Liever een papieren versie? Leden van FNV Bondgenoten kunnen bellen naar onze Klantenservice 0900-9690

Wel of geen lange diensten?

2011-09-19T01:11:00.000-07:00

Een Word-versie van dit artikel kun je hier downloaden.

Reageren? stuur een mail naar arbeidstijden@gmail.com

Wel of geen lange diensten?

De Arbeidstijdenwet maakt het mogelijk om lange diensten te maken. De maximale toegestane arbeidsduur is 12 uur per dag, met een maximum van 60 uur per week.. Minimaal is dan een pauze van een kwartier verplicht. Voor nachtdiensten is de maximale duur verlaagd tot 10 uur . Bij hogere uitzonderingen en onder strenge beperkingen kan in de nachtdienst ook een aantal malen per jaar 12 uur gewerkt worden.

Door de structuur van de Arbeidstijdenwet kunnen werknemers niet permanent lange diensten werken. Op langere termijn moet de gemiddelde arbeidsduur namelijk zakken. Voor nachtdiensten is een gemiddelde arbeidsduur van 40 uur voorgeschreven gemeten over elke periode van 16 aaneengesloten weken

Er is veel onderzoek gedaan naar de gevolgen van langere werkdagen. Een goed samenvattend artikel is geschreven Peter Knauth in "Balanceren met arbeidstijden" van C. Baaijens en B. Jansen.

Nadelen van lange diensten:

Langere werkdagen hebben een nadelige invloed op de alertheid tijdens en vlak na het werk. Daardoor neemt de kans op fouten en ongevallen toe, ook tijdens het woon-werk verkeer.

Onderzoek wijst uit dat 12-urige diensten een 27% hoger risico opleveren in vergelijking met 8-urige diensten. Let wel, daar is het effect van het werken in de nacht niet bij opgeteld. In het algemeen blijkt dat nachtdienst 28% meer kans heeft op incidenten ten opzichte van een ochtenddienst. 12 uur werken in de nachtdienst leidt tot een grote vermindering van de veiligheid.

Langere werkdagen hebben bovendien tot gevolg dat werknemers langer bloot staan aan werkdruk en zware en gevaarlijke arbeidsomstandigheden.

Een aantal onderzoeken stelt dat door vermoeidheid, de productiviteit en prestaties van werknemers afnemen.

De gevolgen voor de gezondheid op langere termijn zijn niet zo duidelijk. Er zijn weinig onderzoeksgegevens bekend, maar het lijkt erop dat werknemers die jaren achter elkaar in 12-uursdiensten werken een hogere kans hebben op ernstige aandoeningen en ziektes.

Ook is aandacht voor het privéleven. Het draaien van lange diensten betekent immers dat een werknemer per dag minder prive tijd heeft. Zeker als we woon-werk verkeer optellen bij de werktijd. De kwaliteit van de vrije tijd neemt af door toenemende vermoeidheid en slaperigheid.

Mogelijke voordelen:

Er worden ook voordelen genoemd, vooral in de prive sfeer.. Door langer per dag te werken heb je meer vrije dagen. Een fulltime arbeidscontract kan dan al met 3 dagen van 12 uur bereikt worden. Dus meer tijd voor leuke dingen. Je bent ook minder reistijd kwijt.

Het verlengen van de werkdag levert ook interessante mogelijkheden op om drie ploegendienst sneller te laten roteren. In het volgende rooster zijn twee diensten verlengd naar 12 uur. Zo ontstaat er een voorwaartse snelle rotatie.

Snelle voorwaartse rotatie wordt in de roosterergonomie gezien als een roosterverbetering.

Door de verlenging van de dienst is het zelfs mogelijk om het werk in de nachtelijke uren te verkorten. Zo kan een 3 ploegendienst met een bedrijfstijd van 120 uur verdeeld over 5 dagen ook geroosterd worden in diensten van 10 uur verdeeld over 6 dagen.

Het is zeer de vraag of bovenstaand rooster als een verbetering gezien kan worden. De late diensten eindigenom 02:00 uur ’s nachts. Midden in het nachtvenster met bijbehorende verstoring van het bioritme. Ook is sprake van werken in het weekend. Veel werknemers ien dat als een groot nadeel. Daartegenover staat een aanzienlijke toename van vrije dagen en een snellere rotatie in vergelijking met een standaard drie ploegendienst.

Conclusies:

Op basis van onderzoek is het advies om langere werkdagen alleen met de nodige voorzichtigheid in te voeren. Liever niet dus. En zeker niet in nachtdiensten. Werken tijdens de nacht moet zoveel mogelijk voorkomen worden, gezien de risico's voor de veiligheid en gezondheid van werknemers.

En als het wel gebeurd dan met een aangepaste werklast, werkbelasting, taken en arbeidsomstandigheden. Er moeten voldoende pauzes worden ingelast. De minimale grens van een kwartier pauze op 12 uur werktijd is veels te kort.

Er moet aanvullend beleid zijn om vermoeidheid en de opstapeling van vermoeidheid te voorkomen of te minimaliseren. Bijvoorbeeld door veel hersteltijd tussen diensten te plannen en te zorgen voor een goede bezetting. Met te weinig mensen ontstaat in elke dienst snel problemen door oplopende werkdruk. Dat is een extra nadeel tijdens langere diensten.

Lange diensten? Geen goed idee.

Heb jij Gewoon Goed Werk?

2011-09-12T23:39:00.000-07:00

Iedereen heeft recht op Gewoon goed Werk. Werk dat zeker, veilig en gezond is. En met een fatsoenlijk loon. Waar respect is voor het werk dat mensen doen, ongeacht het soort werk. FNV Bondgenoten heeft een enquête ontwikkeld waarmee jij zelf inzichtelijk kunt maken of je werkgever een "goede"werkgever is.

Laat weten wat jij vindt van jouw bedrijf op het gebied van onder andere:
- arbeidstijden
-inkomen
- sfeer en collegialiteit.

Word jij vrolijk van je bedrijf of is het om te huilen? Verdient jouw werkgever een Gewoon Goed Werk Merk? Vul de vragenlijst in! Ook als je geen lid bent van FNV Bondgenoten.
Ga naar www.gewoongoedwerkmerk.nl en vul de enquête in.

Na het invullen krijg je meteen de resultaten te zien. ook krijg je tips en ideeën om samen met je collega's het werk nog beter te maken.

De plussen en vooral minnen van ArbeidsTijdenManagement (ATM).

2011-08-21T23:37:00.000-07:00

Een Word-versie van dit document is hier te downloaden.

Reageren? arbeidstijden@gmail.com

Inleiding

In ons voorbeeldbedrijf EKNERP zijn adviseurs van een werkgeversvereniging deze week langs geweest om een inleiding over ArbeidsTijdenManagement (ATM) te verzorgen. In deze visie op moderne arbeidstijden wordt vooral gekeken naar het optimaliseren van de bezetting. Over- en onderbezetting leiden tot leegloop en overwerk/inhuur en kosten daarmee geld. Geld dat prima uitgespaard kan worden door andere arbeidstijden. ATM heeft tot doel het op effectieve en efficiënte wijze afstemmen van werkaanbod en personele inzet in de tijd, rekening houdend met inzet in de tijd, in- en externe bedrijfsmatige eisen, sociale en persoonsgebonden wensen. Het effect van ATM is een stijging van de arbeidsproductiviteit doordat leegloop- en overuren worden geminimaliseerd en er een vermindering van de beheerslasten plaats vindt. ATM leidt met andere woorden tot (grote) financiële voordelen. Niet alleen kan flexibeler gereageerd worden op klantenwensen doordat werklast en bezetting sneller mee ademen met de vraag, maar het zelfde werk kan door minder mensen gedaan worden doordat de werkgever minder leegloop- en overuren moet inroosteren. Een dikke plus dus voor de werkgever.

Zijn er ook zulke plussen voor werknemers?

Volgens de ATM adviseur wel. De nieuwe roosters leiden tot een evenredige verdeling belasting, (uitbreiden) zeggenschap over de eigen werktijden, een (toename) van de voorspelbaarheid van de werktijden en betere afstemming en combinatie van werk(last) en sociale voorkeuren. Bovendien nemen de overtredingen van de ATW af.

Maar klopt dit wel?

Uitbreiding van zeggenschap?

De uitbreiding van zeggenschap wordt in een ATM bijvoorbeeld vorm gegeven door het instellen van klankbordgroepen waarin een aantal werknemers (zonder last of ruggespraak) mee kunnen kijken, analyseren en denken over de werklast, optimale personeelsbezetting en bijbehorende werktijden. Veelal is de uitkomst een aantal keuzemogelijkheden in roosters (2 tot 5 opties). Het personeel kan dan kiezen welke optie zij het prettigst vinden.

Lijkt mooi, maar een Amerikaans onderzoek onder een kleine 20.000 brandweerlieden toonde meer tevreden werknemers als zij inspraak hadden bij een roosterwijziging, zelfs als het nieuwe rooster vanuit gezondheidkundig perspectief er niet op vooruit ging! Uit ander onderzoek blijkt dat een geforceerde implementatie van een rooster leidt tot stress en een slechtere werkmotivatie. Omgekeerd resulteert invloed op het rooster en werktijden in een betere slaap en welzijn. Deze effecten staan los van de feitelijke kenmerken van de roosters. Door in ATM een proces van inspraak op te zetten raken werknemers met andere woorden vanzelf beter in hun vel. Een inspraakproces en een keuzemogelijkheid is vooral een psychologisch proces wat leidt tot vergroting van het draagvlak voor het te draaien van het rooster. Het is geenszins noodzakelijk dat het betreffende rooster beter of grotere voordelen voor werknemers hoeft op te leveren. Het inspraakproces van een ATM project is misschien wel meer een zoetje voor werknemers dan daadwerkelijke vergroting van zeggenschap over de eigen werktijden.

De speelruimte is door de werkgever vastgesteld!

Ten tweede moet men beseffen dat de verschillende roosteropties in een ATM traject ALTIJD leiden tot minimaliseren van leegloop en overwerk en besparing van kosten. ATM roosters worden ALTIJD binnen de door de werkgever gestelde belangen, normen en kaders ontwikkeld. Roostervoorstellen die niet of onvoldoende passen binnen de werkgeversdoelstellingen zullen geen kans maken. Een plus voor werknemers kan alleen bereikt worden binnen de door de werkgever geboden en voorgeschreven speelruimte.

Zeggenschap over ATV-dagen verdwijnt.

Ten derde leiden ATM roosters veelal tegelijkertijd tot het afschaffen van ATV-dagen en daarmee tot een AFNAME van zeggenschap van werknemers.

Veel bedrijven werken (nog) met 40 urige roosters, gebaseerd op een werkweek van 5 werkdagen van 8 uur. De arbeidsduur is in de meeste CAO's lager en daardoor ontstaan ATV-dagen. Je werkt in het reguliere rooster elke week gemiddeld teveel uur. Ter compensatie krijg je extra vrije (ATV) dagen. Bedrijven maken diverse afspraken over de inroostering van ATV-dagen. Ze worden ingezet om bijvoorbeeld een collectieve stop tijdens de kerst in te roosteren. Maar in de meeste situaties hebben werknemers zeggenschap over de inroostering van (een deel van) hun ATV-dagen.

In een ATM visie zijn deze ATV-dagen vooral een kostenpost. Door opname van ATV ontstaat een gat in de personeelsbezetting en moeten er extra maatregelen genomen worden om de bezetting op peil te houden. Veel beter is om de ATV dagen te plannen als er minder werk is. Tijdens de leegloop dus. Een ATM adviseur gebruikt ATV dagen ALTIJD om leegloopuren af te vullen.

De voordelen voor de werkgever zijn bijzonder. Niet alleen ontstaan er geen bezettingsproblemen bij ATV - nee sterker -, ATV uren lossen een bezettingsprobleem op. Door het wegroosteren van ATV in leegloopperioden verdwijnt een bron voor stuwmeren van vrije dagen. En de personeelsformatie kan uiteindelijk VERKLEIND worden. Immers tijdens een ATV dag is er geen herbezetting meer nodig.

ATM draait daarmee de oorspronkelijke doelstelling van ATV om. In plaats van uitbreiding en/of behoud van werkgelegenheid leidt de ATM inroostering van ATV tot inkrimping van de vaste formatie.

Werknemers voelen vooral het verlies van zeggenschap over hun vrije tijd. ATV dagen worden gebruikt om de afstemming tussen werk en prive te verbeteren. Deze mogelijkheid verdwijnt in ATM roosters.

Evenredige belasting?

Ook zijn vraagtekens te zetten bij het mogelijke voordeel van een evenredige verdeling van de belasting van roosters.

ATM roosters zorgen voor een optimale verdeling van personeel over de pieken en dalen in de werklast. Er zijn altijd (net) genoeg mensen om het werk te doen. Werknemers klagen in ATM roosters over toegenomen werkdruk. Er moet ALTIJD hard gewerkt moet worden. Zeker als het bedrijf te snel of te hard knijpt op de personeelsbezetting om de financiële voordelen van ATM snel te incasseren.

Bovendien hanteert ATM roosterergonomische regels - zoals snel en voorwaarts roteren en het verminderen van nachtdiensten - MITS de roosteropties vallen binnen de al eerder gestelde economische voorwaarden.

In de ATM visie is tenslotte geen plaats voor aanvullend beleid ter bestrijding van de gevolgen van nachtdiensten. Nachtdiensten verstoren op grondige wijze het bio-ritme van werknemers. Nachtdiensten veroorzaken acute veiligheidsproblemen door de afnemende alertheid tijdens nachtdiensten. Op langere termijn bedreigen nachtdiensten de vitaliteit en gezondheid van werknemers door hogere risico's op o.a. hart- en vaatziekten en overgewicht.

Conclusie en Perspectief; Zet een eigen vakbondsproces op.

Met andere woorden de mogelijke voordelen van werknemers van ATM roosters zijn abstract en boterzacht. Terwijl de (financiële) plus aan de kant van de werkgever concreet en keihard is.

Het is dan ook belangrijk om een eigen vakbondsproces - en strategie op te zetten in een ATM traject. De kenmerken daarvan zijn:

1. Wees bewust van de psychologie van een ATM-proces. Het aanbod van inspraak op de uiteindelijke roosters is meer een verleidingstactiek dan het bieden van daadwerkelijke invloed op de uitkomst. Het gevoel dat men mee mag denken en beslissen verbetert het geluk ZONDER dat er daadwerkelijk sprake moet zijn van concrete verbetering.

2. Stel je eigen speelruimte vast voor een ATM traject. Welke eisen en wensen hebben werknemers ten aanzien van de nieuwe roosters. Formuleer met andere woorden je eigen belangen, normen en kaders. Maak hiervan een echt vakbondsproces. Zet bijvoorbeeld een enquête uit of organiseer discussiebijeenkomsten om van de leden te horen welke roosterkenmerken in een ATM traject niet mogen verdwijnen en welke verbeteringen je wilt bereiken. Formuleer de uitkomsten van dit proces in een beperkte en duidelijke eisenlijst. Communiceer steeds vanuit deze eisenlijst over de voortgang en uitkomsten van een ATM traject.

3. Gebruik je eisenlijst als de ruggengraat van je belangenbehartiging tijdens een ATM traject. Maak aan de werkgever, de ATM adviseur en vooral de achterban duidelijk dat FNV Bondgenoten alleen roosteropties bespreekt die conform de eisenlijst zijn ontwikkeld. Herhaal dit keer op keer. Beoordeel elke stap in het ATM traject op basis van je eisenlijst en maak je medewerking afhankelijk van het resultaat.

4. Denk goed na of je wel het ATM proces in stapt. Of - als je mee doet - wees bereid ermee te stoppen als niet aan je eigen eisen wordt voldaan. Door met ATM mee te doen, bind en verbind je met de resultaten en uitkomsten. Overweeg een aanpak waarin je niet mee of op afstand mee doet met het proces. Dat kan bijvoorbeeld door af te spreken dat pas een volgende fase van een ATM traject mogelijk is met toestemming van de vakbond. Gebruik vervolgens steeds je eisenlijst om je medewerking aan een voortgang te beoordelen.

5. Hou je rug recht! Stap eruit als er onvoldoende speelruimte is voor het behartigen van werknemersbelang.

De zin van voorwaarts roteren.

2011-07-05T00:59:00.000-07:00

Een belangrijk advies om de gevolgen van het werken in onrgelmatige diensten te bestrijden richt zich op een " gezonde" roosterergonomie. Naast aandacht voor de lengte van diensten en de lengte van de werkweek bestaat de kern van roosterergonomie uit het advies om voorwaarts en snel te roteren.

Voorwaartse rotatie beschijft de wijze waarop verschillende diensten elkaar afwisselen. Er is sprake van voorwaartse rotatie als de diensten met de klok mee wisselen, dus in de volgorde Ochtend-Middag-Nacht.

De basis voor deze vuistregel ligt in onderzoeksrsultaten waarin duidelijk werd dat onze biologische klok eigenlijk een lengte heeft van gemiddeld 25 uur. Elke dag moet het bioritme dus een uur worden "teruggezet" Een volkomen vrij bioritme leidt in experimenten ertoe dat mensen gemiddeld elke dag een uur later opstaan en dus ook een uur later weer gaan slapen. In 24 dagen tijd slaat het bioritme op deze wijze dan een compleet etmaal over.

Een volkomen vrij bioritme bestaat natuurlijk niet of het moeten de weinige astronauten zijn die maanden lang in hun ruimtestation om de aarde zweven, maar het 25 uursritme van onze biologische klok is wel de basis voor voorwaartse rotatie van onregelmatige roosters. De voorwaartse rotatie ondersteunt namelijk de natuurlijke drang om de dag met een uur te verlengen. Terwijl achterwaartse rotatie juist tegen deze verschuiving in werkt.

Er is veel onderzoek gedaan naar de effecten van voorwaarts- of achterwaartse rotatie. Een belangrijk deel van de uitkomsten toont aan dat werknemers in voorwaartse roterende roosters minder spijsverteringsklachten, hart- en vaatziekten, vermoeidsheidklachten en sociale klachten vertonen dan hun achterwaarts roterende collega's. Ander onderzoek laat echter een klassiek dilemma zien; zowel voorwaarts als achterwaarts roterende roosters leiden tot aanzienlijk gezondheidsklachten.

Veel werknemers beoordelen de rotatierichting echter niet op basis van de gevolgen voor de gezondheid. Zij kiezen vaak voor achterwaartse rotatie omdat daardoor een andere verdeling van de vrije tijd ontstaat. Een achterwaarts drieploegendienstrooster plant door de rotatierichting meer vrije tijd in het weekend en dat wordt zeer gewaardeerd.

FNV bondgenoten adviseert roosters voorwaarts te laten roteren, maar stelt tegelijkertijd dat er veel winst te behalen valt uit het beperken van het aantal nachtdiensten. Voorkomen is beter dan genezen.
De bond stelt de volgende aanpak voor:
1. onderzoek in welke mate het nodig is in de nacht te produceren of diensten te plannen. Het klinkt gek maar in menig bedrijf staan 's middag machines stil, omdat er anders " niks" in de nacht te doen is.
2. zorg dat de bezetting en de mogelijkheden om te pauzeren tijdens de nacht optimaal is. Juist tijdens de nachtdiensten is het belang van pauzeren van groot belang voor de alertheid van de werknemer.
3. richt mogelijkheden in voor een powernap tijdens de nachtdienst. Bijvoorbeeld een ruimte en een bed, maar ook collega's die je werk overnemen en je wakker kunnen maken. Een powernap van 20 minuten heeft dezelfde werking als een sterke kop koffie. Alleen niet de nadelen van cafeine bij het inslapen na de nachtdienst.
4. zorg voor gezonde voeding en voorlichting over het eetgedrag tijdens de nachtdienst. Vet eten geeft nachtwerkers het gevoel dat ze de benodigde energie naar binnen werken om het vol te houden, maar vette happen leiden juist tot slaperigheid en zeker bij nachtwerkers tot een verhoogd risico op overgewicht en diabetes 2. Onze spijsvertering is niet ingericht op het verwerken van voedsel in de nacht.
5, zorg voor een koele werkomgeving, dat helpt mee aan het voorkomen van slaperigheid.

FNV Bondgenoten: zelfde behandeling ultravroege en ultralate diensten als nachtdiensten

2011-06-29T01:55:00.000-07:00

Persbericht.

Diensten die starten of eindigen tussen 0:00 uur en 06:00 uur – de zogenaamde ultravroege en ultralate diensten – hebben vergelijkbare impact op werknemers als nachtdiensten. Daarom moeten ze ook met dezelfde maatregelen omkleed worden. Dat vindt FNV Bondgenoten naar aanleiding van een onderzoek naar de ervaringen van mensen met werken in de randen van de nacht. De resultaten van het onderzoek maakt de bond vandaag bekend, op de dag met de kortste nacht.

Grote impact

In het onderzoek geven werknemers die te maken hebben met ultravroege en ultralate diensten aan, dat hun werktijden grote impact hebben op hun leven. Ze hebben last van verminderde alertheid, slapen korter en kunnen na hun dienst moeilijker inslapen. Ook leveren de werktijden problemen op in combinatie met het privéleven.

Opvallend is dat de problemen bij ultralate diensten twee keer zo groot zijn als bij ultravroege diensten. Ook is er een verschil tussen generaties: oudere werknemers (vanaf 40 jaar) hebben meer problemen met ultralate diensten dan jongeren werknemers (tot 40 jaar). Zorgwekkend is dat werknemers aangeven veel meer uren in ultravroege en ultralate diensten te werken dan contractueel is overeengekomen.

Ideale slaapperiode

Werknemers ervaren de ultralate diensten als extra problematisch. Dat is goed te verklaren: de ideale slaapperiode is tussen 22:00 uur en 07:00 uur. Dus mensen die ultravroeg moeten werken, krijgen nog best een behoorlijk deel van die ideale slaap. Werk je ultralaat, dan wordt je gedwongen te slapen als je biologische systeem zich al weer opmaakt voor een nieuwe dag.

Volgens Sam Groen, beleidsadviseur Arbeidstijden bij FNV Bondgenoten, zit daar ook het probleem: “Als je regelmatig van die ultralate diensten werkt, heb je eigenlijk een verkapte nachtdienst. Maar zonder de beschermende randvoorwaarden die daar bij horen. Na een nacht werken is je alertheid een stuk minder, vergelijkbaar met de alertheid die je hebt als je de maximaal toegestane promillage in je bloed hebt. Je bent dan letterlijk slaapdronken. Dat brengt allerlei risico’s met zich mee. Op de werkvloer zelf, maar bijvoorbeeld ook als mensen na hun dienst naar huis rijden.”

Beperken

FNV Bondgenoten wil dat werken in de randen van de nacht zoveel mogelijk beperkt wordt. Groen: ”Gezien de grote risico’s voor werknemers, is het verstandig om te gaan kijken of werkzaamheden die tijdens ultravroege en ultralate diensten worden gedaan, ook niet gewoon overdag kunnen worden uitgevoerd. En moet het dan per se op die tijden, dan hebben werkgevers een verantwoordelijkheid om goed in te spelen op de gevolgen voor hun mensen, net zoals ze bij nachtdiensten moeten doen.”

Het gaat dan bijvoorbeeld om beperking van de arbeidsduur, om ergonomisch roosteren, maar ook over voorlichting over goed slaapgedrag, het beschikbaar stellen van gezonde voeding of het verzorgen van vervoer van en naar het werk.

Arbeidstijdenwet

Groen: “De Arbeidstijdenwet wordt binnenkort geëvalueerd. Bij de vorige herziening van die wet zijn de normen voor het werken in het nachtelijk venster verruimd. Dit onderzoek geeft in ieder geval aanleiding om de wet op dit punt weer aan te scherpen.”

Het onderzoek naar werken in de randen van de nacht werd uitgevoerd op basis van een enquête via de website van de bond. Dat leverde 2700 bruikbare, ingevulde vragenlijsten op. De meeste invullers zijn werkzaam in de industriële en bouwsector en in de transport en logistiek.

Noot voor de redactie:Het onderzoeksraapport is hier te downloaden. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met

Sam Groen, adviseur Arbeidstijden FNV Bondgenoten, 030-27 38 648

Marco van Moort, voorlichter FNV Bondgenoten, 030-2738257

Meer informatie over voorzorgsmaatregelen rondom nachtarbeid en werken in de randen van de nacht is te vinden op www.allesoveronregelmatigwerken.nl.

Vier ploegendienst krijgt steeds meer populariteit.

2011-06-06T03:37:00.000-07:00

Hoewel we het niet met harde onderzoeksgegevens kunnen ondersteunen lijkt in de praktijk van het Team Arbeidstijden de invoering van 4 ploegendienst steeds vaker voor te komen.

De betrokken bedrijven hikken tegen bedrijfstijdverlenging aan. De eerste oplossing is het maken van overuren. Veelal wordt vanuit een drieploegendienst een extra dienst of diensten overwerk gepland. Geen goede oplossing vanuit de risico’s die verbonden zijn aan het werken in ploegendienst en met name de nachtdienst. Drie ploegendienst met overuren lopen bovendien vast op de grenzen van de ATW, met name doordat de gemiddelde arbeidsduur snel oploopt tot de grens van 40 uur per week. De overstap naar een 4 ploegendienst kan dan een oplossing zijn, maar is zeker niet zonder haken en ogen.

Vier ploegendiensten roosteren altijd een deel van de weekenduren in. Dit is goed te zien in het volgende voorbeeld. Vanuit een traditioneel 3 ploegendienstrooster stapt het bedrijf over naar een 4 ploegendienst met een bedrijfstijdverlenging van 2 weekenddiensten.

Drie Ploegendienst: traditioneel met start zondagnacht

	Ma	Di	Wo	Do	Vr	Za	Zo
A	o	o	o	o	o	-	-
B	m	m	m	m	m	-	n
C	n	n	n	n	-	-	-

Vier Ploegendienst: snel roterende 4-ploegendienst met start zondagnacht

	Ma	Di	Wo	Do	Vr	Za	Zo
A	o	o	o	m	m	-	-
B	m	n	n	-	-	m	n
C	n	-	-	o	o	o	-
D	-	m	m	n	n	-	-

In dit voorbeeld zijn meteen enkele voor en nadelen te zien van de overstap naar vier ploegendienst.

In het oog springt natuurlijk dat de zaterdag nu als ingeroosterde werkdag gaat geleden en dat er midden in de werkweek vrije tijd wordt ingeroosterd. Veel werknemers zien dat als een groot sociaal nadeel.

De rotatiesnelheid is in het 4 ploegendienst verhoogd en er zijn steeds maximaal 2 nachtdiensten achter elkaar geroosterd. Dit is een belangrijke verbetering ten opzichte van het traditionele 3 ploegendienstrooster.

Ook is het relatieve aandeel nachtdiensten gedaald. Van 5 nachtdiensten in elke 3 weken naar 6 nachtdiensten in elke 4 weken.

Interessant zijn de vier ploegendienst roosters die sterk op volcontinuroosters lijken. In het onderstaande rooster wordt om de week volcontinu gewerkt. Dit levert de volgende roostercombinatie op

1-2

3-4

5-6

7-8

Voordelen:

· 3 volledig vrije weekenden per 8 weken, tegenover 1 op de 4 in de andere roosters.

· Aansluiten bij het principe van het zogenaamde 222 rooster in de vijfploegendienst: van 2 vroeg naar 2 middag naar 2 nachtdienst wordt door werknemers vaak prettig gevonden

· Nooit meer dan 2 nachtdiensten na elkaar

Nadelen:

· Na serie van 6 diensten soms maar 48 uur vrij voor nieuwe reeks diensten (in 222 rooster in 5-ploegendienst is dat steeds 4 dagen vrij).

· Om het weekend een heel weekend bedrijfssluiting is niet altijd mogelijk vanuit de productie

Nadelen nachtdienst blijven bestaan.

De nadelen van het werken in nachtdiensten blijven echter volop bestaan. Nachtdiensten veroorzaken een (ernstige) verstoring van het natuurlijke bioritme. Daardoor ontstaan onmiddellijk acute veiligheidsrisico’s door afnemende alertheid tijdens en vlak na de nachtdiensten en op langere termijn verhoogde gezondheidsrisico’s op o.a. hart- en vaatziekten, slaapklachten, overgewicht, maag- en darmklachten.

Kijk voor meer informatie op www.allesoveronregelmatigwerk.nl

Ook bij 4 ploegendienst is van groot belang om te zoeken naar mogelijkheden om het aandeel nachtarbeid terug te brengen. En als nachtdiensten onvermijdelijk zijn te zorgen voor een optimale bezetting tijdens de nachtdienst zodat werknemers voldoende mogelijkheden hebben om te pauzeren en eventueel een strategisch “dutje” kunnen doen. Ook voorlichting over een gezonde levensstijl als je in de nacht werkt is van groot belang. Gezonde levensstijlen kunnen door de werkgever adequaat worden ondersteund. Denk aan kantinefaciliteiten en (financiële) ondersteuning bij sport en beweging.

FNV Bondgenoten heeft een groot aantal verschillende varianten van 4 ploegendiensten bij elkaar gebracht. Er is nogal wat te kiezen. De notitie kun je hier vinden.

Moderne maatwerkroosters leveren de werkgever geld op.

2011-05-23T02:34:00.000-07:00

Moderne zogenaamde maatwerkroosters bouwen de mismatch tussen de geplande personeelsbezetting en het werkaanbod af. De mismatch is een direct gevolg is van de beperkte standaardmogelijkheden om het beschikbare personeel flexibel af te stemmen op variaties in het werkaanbod.

De mismatch is terug te zien in momenten van overbezetting en onderbezetting. Er zijn teveel of te weinig werknemers beschikbaar in verhouding tot het aanwezige werkaanbod.

In de nieuwe manier van roosteren wordt de ideale - netto – bezetting in kaart gebracht op basis van een analyse van het werkaanbod. Vervolgens gaan de bezettingseisen ‘Mee-ademen’ met het werkaanbod.

Een werklastanalyse brengt nauwkeurig in kaart wanneer en hoeveel er geproduceerd wordt. De analyse levert een scherp beeld van het benodigde aantal productieve uren uitgezet in de tijd. Zodoende kan de personeelsbezetting strakker gepland worden. Als er werk is zijn er ook werknemers. Meer werk dan ook meer mensen en vice versa.

Een simpel voorbeeld ter verduidelijking:

In een - inflexibel- vlak drie ploegendienstrooster wordt middels de volgende berekening de bezetting vastgesteld:

a. 10 werkplekken

b. elke werkplek moet 40 uur ingeroosterd worden.

c. totaal dus 400 productieve uren per week.

d. uit de bruto/netto berekening (kom ik zo op terug) blijkt dat ik elke medewerker netto 29, 57 uur per week kan inzetten.

e. De benodigde bruto bezetting is dan 400/29,57 = 13,53 fte.

f. De contractuele arbeidsduur is 36 uur. Er ontstaat op jaarbasis dus 23 ADV dagen ( 52,18 weken * 4 uur/ 8 uur).

Bij innovatieve zogenaamde maatwerkroosters wordt de werklast diepgaand geanalyseerd en uitgedrukt in productieve uren die ingeroosterd moeten worden.

Leegloopuren worden (dus) niet meer mee geteld.

g. 10 werkplekken

h. Volgens de werklast analyse moeten er 364 productieve uren ingeroosterd worden.

i. We roosteren vervolgens 364/10 = 36,4 uur per werkplek in.

j. Via de netto/netto berekening is dat een bruto bezetting van 364/29,57= 12,31 fte

k. Besparing (13,53 – 12,31 =) 1,22 fte, bijna 10%!

l. Bij een contractuele arbeidsduur van 36 uur wordt er per week 0,4 uur teveel gewerkt. Op jaarbasis dus 20,8 uur, in totaal nog 2,5 ADV dag per werknemer over.

Deze optimale bezetting is te vergelijken met de voorheen gehanteerde bezetting. Het verschil vormt een indicator voor de potentiële afname in arbeidsplaatsen indien de mismatch wordt opgelost.

Minder leegloopuren.

Wanneer er voorheen gewerkt wordt met ADV-dagen is de kostenbesparing bij het optimaliseren van de personeelsbezetting ook op een andere wijze sprekend in beeld te krijgen. ADV dagen zijn in maatwerkroosters veelal niet meer zichtbaar ingeroosterd. De ADV uren worden gebruikt om perioden van leegloopuren “af te vullen”. Tijdens leegloopuren zijn er nummers geen/minder werknemers nodig, dus kan hun afwezigheid “gepland” worden. Elke ADV dag die in een maatwerkroosters dus “verdwijnt”levert een rechtsreeks kostenvoordeel voor de werkgever op. Stel dat een uurloon (incluisef werkgeverslasten) 40 euro is, dan brengt een weggeroosterde ADV dag dus 8*40= 320 euro op.

Nogmaals een voorbeeld.

a. De werklast analyse komt uit op een gemiddelde werklast van 380 uur per week.

b. Netto/netto: 380/29,57 = 12,85 fte bruto bezetting

c. Ik heb 10 werkplekken

d. Voor elke werkplek rooster ik 380/10 =38 uur per week in.

e. De gemiddelde contractuele arbeidsduur volgens de CAO is echter 36 uur.

f. Er ontstaan ATV dagen, want ik mag een ieder maar 36 uur in roosteren.

g. Per week /per werknemer dus 2 uur teveel ingeroosterd.

h. Op jaarbasis 2x 52,18 = 104,36 uren teveel.

i. In dagen uitgedrukt en afgerond is dat 13 ADV dagen per werknemer per jaar.

j. Voorheen was er sprake van 23 ADV-dagen. Opbrengst voor de werkgever dus 13 ADV dagen per werknemer per jaar.

Wanneer is reistijd werktijd?

2011-05-17T01:47:00.000-07:00

Reistijd is volgens de ATW woon-werkverkeer of werk-werkverkeer.

Werk-werkverkeer is voor de wet arbeidstijd, woon-werkverkeer is rusttijd.

Maar wanneer is reistijd nu woon-werkverkeer en wanneer werk-werkverkeer? De regels van de ATW zijn niet geheel duidelijk. Er is sprake van een grijs gebied.

De Arbeidsinspectie let in principe op twee dingen; ‘hetzelfde karwei’ en ‘het gezag van de werknemer’.

Op basis van praktijkafspraken en overleg met de Arbeidsinspectie over toepassing van de betreffende artikelen van de ATW onderscheidt FNV Bondgenoten de volgende situaties:

• Als men langere tijd of regelmatig naar hetzelfde karwei moet en men eerst naar het bedrijf of standplaats moet rijden en van daar uit met naar het karwei rijdt of wordt vervoerd: geen twijfel mogelijk. Vanaf het moment dat hij of zij de poort van het eigen bedrijf binnenkomt, begint de arbeidstijd.

• Als men echter vanuit huis vertrekt en rechtstreeks naar het, langer durende, karwei rijdt komt men in een grijs gebied. In principe telt de reistijd niet als arbeidstijd. Uitzondering is echter wanneer de werkgever zich daadwerkelijk bemoeit met de wijze waarop men naar het werk gaat. Van de chauffeur, die meerdere collega’s in een bedrijfsbusje ophaalt alvorens naar de klant te rijden, of materiaal moet meenemen, wordt de reistijd als arbeidstijd gezien. Voor de passagiers in het busje kan het ritje echter gewoon woon-werkverkeer zijn.

Rechter beslist: reistijd bij karweiwerk is in veel gevallen arbeidstijd.

Onlangs heeft de Rechtbank in Breda uitspraak gedaan in een zaak over de reistijd van monteurs van een keukenfirma. De zaak was aangespannen door het bedrijf tegen een boete die hem was opgelegd door de Arbeidsinspectie wegens overtreding van de ATW. Deze uitspaak bevestigt wat FNV Bondgenoten altijd heeft beweerd, en waar veel bedrijven zich met hand en tand tegen verzetten: reistijd bij karweiwerk moet in veel gevallen als arbeidstijd in de zin van de ATW worden meegeteld. Volgens de rechtbank moet bij een monteur die van huis uit, al dan niet op één dag, verschillende klanten bezoekt, per geval worden bekeken of er sprake is van arbeidstijd. Doorslaggevend vond de Rechtbank in dit geval dat de werknemers met vervoersmiddel en gereedschappen van de werkgever moesten reizen om hun eigenlijke ‘kernwerkzaamheden’ te kunnen doen. Dat leidde tot het oordeel dat de werknemers tijdens deze reistijd ter beschikking van de werkgever staan, en er dus sprake was van arbeidstijd.

Verder stelt de Rechtbank dat wanneer de feitelijke situatie onvoldoende duidelijkheid verschaft over de vraag of er sprake is van arbeidstijd, moet worden gekeken naar de betalingsafspraken die sociale partners t.a.v. die reistijd zijn overeengekomen.

Deze uitspraak leidt tot de conclusie dat bij monteurs, die van huis uit, met vervoersmiddel en gereedschap van de werkgever, meerdere klanten bezoeken, de reis naar de eerste klant, en van de laatste klant naar huis, arbeidstijd in de zin van de ATW is. En dus meegeteld moet worden voor de maximaal 12 uur arbeidstijd per dag, 60 uur per week, enz. Het zegt niet dat reistijd bij karweiwerk in dergelijke situaties altijd betaald moet worden, daar zegt de ATW niets over, dat wordt geregeld in de CAO. Andersom bevestigt de Rechtbank wel dat wanneer de feitelijke situatie onduidelijk is over de vraag of er sprake is van arbeidstijd, de betalingsafspraken in de CAO hierover meer duidelijkheid kunnen verschaffen.

• Om dit grijze gebied in te vullen kijkt de Arbeidsinspectie ook wel naar de afspraken die in de cao of in het bedrijf zijn gemaakt. In de detachering wordt bijvoorbeeld vaak afgesproken dat de reistijd naar de klant aan een maximum is gebonden. Gaat men daar overheen wordt de meerdere reistijd als arbeidstijd geteld

• Gaat de werknemer van huis direct naar meerdere klussen op een dag of iedere dag naar een andere klus, dan telt de reistijd van huis uit, en tussen de klussen, en terug, ook als arbeidstijd.

• Bij een oproep in consignatie telt de tijd vanaf het moment dat de pieper gaat, dus óók de reistijd heen, als arbeidstijd. Terug na afloop van de klus is echter geen arbeidstijd volgens de ATW.

Overigens, de fiscus hanteert andere grenzen rond reiskostenvergoedingen. In het algemeen is er dus een grote kans dat reistijd als gevolg van werk-werk verkeer (gedeeltelijk) bij de arbeidstijd per dag opgeteld moet worden.

De ATW spreekt over een maximum arbeidstijd van twaalf uur per dag. De pauze rekent de wet niet mee als arbeidstijd, reistijd (onder voorwaarden dus) wel.

In veel bedrijven is de pauze onbetaald en komt de pauze bovenop de arbeidstijd. Je werkt 8 uur en bent 8,5 tot 9 uur aanwezig. Als je het woon/werkverkeer er bij rekent, zijn de meeste werknemers meer dan tien uur van huis af. De nieuwe ATW staat ruimere grenzen volgens rooster toe, twaalf uur arbeidstijd per dienst, met pauze loopt dat op tot 13 uur. Als daar nog reistijd bovenop komt, wordt dit veel te lang. Dat geeft het belang aan van het tot de arbeidstijd rekenen van de reistijd, en/of van het in de Cao of bedrijfsregeling begrenzen van de reistijd of de optelsom van arbeidstijd en reistijd.

Woon-werk verkeer na een nachtdienst is vaak een probleem voor ploegendienstwerkers. Ze zijn moe en minder alert. Dit kan tot gevaarlijke situaties leiden, getuige dit filmpje.

De cao en afspraken over beperking van reistijd

Het is van belang om de volgende afspraken op te nemen in de cao:

a. Pauze en reistijd werk/werkverkeer behoren bij de werkdag en moeten dan ook meegerekend worden bij het vaststellen van uiterste grenzen per dag.

De mooiste definitie is: Diensttijd is werktijd plus pauze plus werk/werkverkeer, maar in veel cao’s zijn de onderdelen werktijd, pauze en werk-werkverkeer in verschillende paragrafen geregeld. Dat is geen probleem, mits die verschillende onderdelen ergens in de cao met elkaar in verband gebracht worden en er uiterste grenzen aan worden verbonden.

b. Werktijd plus pauze plus werk-werkverkeer (de diensttijd) bedraagt normaal negen uur per dag. De pauze wordt volledig doorbetaald.

c. Werktijd plus pauze plus werk-werkverkeer (de diensttijd) bedraagt maximaal tien uur per dag.

d. Bij overschrijding van deze grenzen moet de lengte van de werktijd aangepast worden.

Stel dat er sprake is van een onbetaalde pauze en een werk/werkverkeer van 1 uur. De samenstelling van de lengte van de werkdag wordt dan: ¾ uur pauze plus 1 uur reistijd plus 8¼ werktijd = 10 uur lengte van de werkdag (diensttijd).

e. Compensatie van te veel gewerkte uren zoveel mogelijk onmiddellijk nadat ze gemaakt zijn. Dus tien uur gewerkt, compenseren tijdens de daarop volgende werkdag.

f. Omdat reistijd werk-werkverkeer gezien wordt als werktijd, moet deze reistijd ook als normale werktijd beloond worden.

Overigens, het meerekenen van de reistijd als gevolg van woon-werkverkeer lijkt een aantrekkelijke optie. De werkgever zou dan gedwongen worden om de maximale werktijd af te stemmen op de duur van het woon/werkverkeer. Daartegenover zal echter altijd de verplichting komen om binnen bepaalde afstand van het werk te komen wonen. Veel werknemers willen daar echter vrij in zijn.

Met een aangepaste bezetting gaan produceren in de nacht en in het weekend.

2011-05-09T03:26:00.000-07:00

Een aparte fabriek in ons bedrijf ECNIRP produceert in een drieploegendienst.

Er zijn echter mogelijkheden om de productie op te voeren. Er is ruimte op de markt en er zijn grondstoffen genoeg.

Uitgangspunt is om de sociale en fysieke gevolgen voor de betrokken werknemers te beperken. Procestechnisch is het mogelijk om de productie gedurende de ochtend en middagdienst op te voeren en tegelijkertijd in de nacht minder mensen in te zetten. Dezelfde oplossing kan voor het weekend gelden. Minder mensen in het weekend inzetten.

Deze visie levert de volgende bezettingseis op:

In eerste instantie heeft het afdelingsmanagement een 4 ploegendienstrooster gemaakt. Het is een ingewikkeld en rommelig rooster en heeft weinig draagvlak onder het personeel

In stappen is een eenvoudiger rooster ontwikkeld:

Stap 1: eerst dekken we via een normaal standaardrooster de minimale bezetting in de nacht af. Het betreft een zogenaamd 2-2-2 roostervariant, reeds bekend in het bedrijf.

In dit rooster draaien 5 ploegen van 3 man. Daarmee wordt het bezettingsplaatje aangepast.

In elke dienst zijn dus al 3 mensen aanwezig vanuit dit 5 ploegenrooster.

De bezetting die daarna nog overblijft bedraagt het volgende:

Stap 2: Deze bezettingseis is te vereenvoudigen door alle data te delen door 9. Dat levert dan de volgende bezetting op:

Dit vereenvoudigde schema telt dus 24 diensten die we moeten afdekken. In totaal dus 24 diensten maal 8 uur is 192 uur. Een fulltime arbeidsplaats is volgens de CAO 38 uur gemiddeld per week. Dat betekent dat er per ploeg steeds 38 uur per week gemiddeld gewerkt worden. Als we 192 uur moeten afdekken dan kan dat met 192/38 = 5,05 ploegen van 9 man. Dus we moeten een roosterschema maken voor 5 ploegen.

Stap 3: De eerste oplossing is een rooster waarin er 7 dagen per week door 5 ploegen in ochtend en middagdienst gewerkt wordt. Bijvoorbeeld in het volgende schema:

Stap 4: Een andere oplossing is ook mogelijk. Het is mogelijk om een standaard twee ploegendienst te maken met twee ploegen van 9 man en een drieweeks-rooster van 3 ploegen met 9 man.

Konklusie:

Het oorspronkelijke 4 ploegendienst rooster is nu uit elkaar getrokken in 3 verschillende roosters:

- een standaard 5 ploegendienst

- een standaard 2 ploegendienst

- een aangepast 2 ploegendienst over 7 dagen.

Daardoor ontstaan meer keuzemogelijkheden voor werknemers terwijl de bezettingseis toch is afgedekt.. Als je bijvoorbeeld niet in de nacht en/of in het weekend wil werken, dan kun je kiezen voor de twee ploegendienst..

Nieuwe site “Alles over onregelmatig werk”.

2011-04-18T01:19:00.000-07:00

Werken in ploegendienst heeft sociale en fysieke gevolgen. Met name de fysieke gevolgen zijn onderbelicht. FNV en Menzis brengen hierin verandering door gerichte informatie en adviezen te geven aan ploegendienstwerkers over gezond eten, slapen en bewegen.

Alles is terug te vinden op www.allesoveronregelmatigwerk.nl

De site bevat tips voor een gezond eten, slapen en bewegen bij ploegendienst.

Er is de mogelijkheid om concrete zelfhulpprogramma’s over eten, slapen en bewegen te bekijken en te volgen.

En je kunt een roostertest doen. Op basis van een korte vragenlijst krijg je een kort advies en tips voor je levensstijl in relatie tot je rooster.

Er is een nieuwspagina en de mogelijkheid om je op te geven voor de nieuwsbrief.

Hierbij alvast een filmpje met enkele voeding tips:

Kaderleden in Goes willen meer weten over TRIO banen.

2011-04-13T09:00:00.000-07:00

13 april 2011 verzorgt het Team Arbeidstijden van FNV Bondgenoten en Alexander van Eekelen van Circadian Nederland een inleiding over de fysieke gevolgen van ploegendienst. Een grote groep kaderleden is in Goes bijeen.

Veel aandacht voor de impact van nachtdiensten op je eet- en slaapritme en de mogelijkheden om daar wat aan te doen. Aparte aandacht wordt besteed aan TRIO BANEN als mogelijke oplossing voor de duurzame inzetbaarheid van de ouder wordende ploegendienst medewerker.

Triobanen biedt aan oudere ploegenwerkers de mogelijkheid om 2/3 van hun werktijd te gaan werken. In bijvoorbeeld een 5 ploegendienst is dat dus 22,4 uur gemiddeld per week. De beloning daalt naar 85% van het oude salaris inclusief toeslag.

Door korter te werken kan de ouder wordende ploegendienst werknemer langer fit en gezond aan het werk blijven, terwijl hij/zij toch in de nachtdienst blijft werken. Triobanen zorgen voor minder nachtdiensten en meer hersteltijd door drastische arbeidsduurverkorting.

Om het gat tussen 66,7% en 85% te dichten wordt gebruik gemaakt van een verschillende bronnen:

- De in de CAO bestaande ouderenregelingen: zoals ouderendagen, kwartaaldagen (in andere CAO’s kunnen dat kunnen dat andere regelingen zijn, maar ook op geld gewaardeerde specifieke rechten en afbouwregelingen voor ouderen)

- De triobaner wordt gevraagd de vakantie van de 2 collega triobaner op te vangen door voor die periode weer even full time te werken

- Een klein stukje pensioen wordt naar voren gehaald. Het effect hiervan hangt af van de kwaliteit van de pensioenvoorziening (die is bij PPG heel goed), maar kan kan worden gerepareerd door een korte periode langer door te werken

Werknemers hebben een aantal keuzemogelijkheden:

- Het moment van gebruik maken; het kan vanaf 55 maar kan ook later

- De verhouding tussen het loon tijdens hun triobaan/de lengte van de periode langer doorwerken/de hoogte van hun resterende pensioen kan naar persoonlijke voorkeur en omstandigheden worden gekozen

- Ze kunnen ook voor duobanen kiezen, uiteraard met andere financiele gevolgen en voorwaarden

Zie ook bijgaande video waarin het concep Triobanen wordt toegelicht.

Zie ook: nieuwsarchief FNV Bondgenoten - Trio banen

Case week 14: 4 weekendiensten erbij kan niet volgens de ATW.

2011-04-06T03:21:00.000-07:00

Het bedrijf ECNIRP ziet kansen om na de tsunami een deel van de Japanse markt op te pakken. De Japanse concurrenten hebben wel wat anders te doen, en de een zijn brood….

Het bedrijf stelt voor om bovenop de normale drie ploegendienst nog extra 4 diensten te plannen. De ploegen gaan dan het volgende rooster lopen.

Rooster	zo	ma	di	wo	do	vr	za
week 1	N	N	N	N	N	N	x
week 2	M	M	M	M	M	M	x
week 3	O	O	O	O	O	O	O
week 4	N	N	N	N	N	N	x
Week 5	M	M	M	M	M	M	x
week 6	O	O	O	O	O	O	O
week 7	N	N	N	N	N	N	x
week 8	M	M	M	M	M	M	x
week 9	O	O	O	O	O	O	O

Een loeizwaar rooster, zeker gezien het aantal nachtdiensten dat men moet werken. Gelukkig is het rooster niet mogelijk volgens de Arbeidstijdenwet.

Twee normen worden overtreden:

Artikel 5:5

1.De werkgever organiseert de arbeid zodanig, dat de jeugdige werknemer een onafgebroken rusttijd heeft van ten minste 36 uren in elke aaneengesloten periode van 7 maal 24 uren.

2.De werkgever organiseert de arbeid zodanig, dat de werknemer van 18 jaar of ouder een onafgebroken rusttijd heeft van ten minste:

a.36 uren in elke aaneengesloten periode van 7 maal 24 uren, of

b.72 uren in elke aaneengesloten periode van 14 maal 24 uren, welke rusttijd kan worden gesplitst in onafgebroken rustperioden van elk ten minste 32 uren.

3.De in het eerste of tweede lid bedoelde periode vangt aan op het eerste tijdstip van de dag, waarop de werknemer arbeid verricht.

Artikel 5:8

2.In elke periode van 16 aaneengesloten weken waarin een werknemer 16 of meer malen arbeid in een nachtdienst verricht organiseert de werkgever, in afwijking van artikel 5:7, tweede lid, onderdeel c, de arbeid zodanig dat ten hoogste gemiddeld 40 uren per week arbeid wordt verricht in die periode van 16 aaneengesloten weken.

In bijgaande figuur is de rusttijd per week bekeken.

Rooster	zo	ma	di	wo	do	vr	za	rust
week 1	N	N	N	N	N	N	x	32
week 2	M	M	M	M	M	M	x	40
week 3	O	O	O	O	O	O	O	32
week 4	N	N	N	N	N	N	x	32
Week 5	M	M	M	M	M	M	x	40
week 6	O	O	O	O	O	O	O	32
week 7	N	N	N	N	N	N	x	32
week 8	M	M	M	M	M	M	x	40
week 9	O	O	O	O	O	O	O	32

In week 3 en week 4 zit maar 64 uur wekelijkse rust. Dat is ook het geval voor week 6 en 7.

Ook is de gemiddelde arbeidsduur uitgerekend.

Rooster	arbeidsduur
week 1	42
week 2	42
week 3	49
week 4	42
Week 5	42
week 6	49
week 7	42
week 8	42
week 9	49
	44,33

De vereiste gemiddelde arbeidsduur 7 weken voor en 7 weken na de roosterperiode van 9 weken bedraagt dan 34,42 uur. In de periode voor de verlenging van de werktijd is er echter gewoon 40 uur gewerkt. Daarmee wordt de norm voor de gemiddelde werkweek in roosters met nachtdiensten overtreden,

Brochure Vernieuwing van roosters

2011-04-06T01:57:00.000-07:00

Het team Arbeidstijden van FNV Bondgenoten heeft een brochure gemaakt over roosters.

Voorwoord

Hoe (on)gezond zijn de ploegenroosters in uw bedrijf?

Hoe (a)sociaal zijn ze?

Hoe ligt het ziekteverzuim onder ploegenwerkers in uw bedrijf?

Wat zijn 'goede' roosters, en wat zijn 'slechte' roosters, en hoe beoordeel je dat vanuit de belangen van werknemers?

Zijn er andere, betere manieren om werkaanbod en arbeid op elkaar af te stemmen?

Hoe zit het met de zeggenschap van individuele werknemers over hun arbeidstijden?

Hebben u, uw kadergroep en de ondernemingsraad (OR) invloed op de roosters in uw bedrijf?

Hoe kunt u te werk gaan als u een bepaald rooster in uw bedrijf wilt verbeteren? Wat kunt u regelen op het vlak van de arbeidsvoorwaarden en voorzieningen voor de ploegenwerkers?

Arbeidstijden en roosters zijn actuele onderwerpen. Beladen discussies over ziekteverzuim, werkdruk, bedrijfstijdverlenging, flexibilisering komen vroeg of laat aan op het concrete niveau van het werkrooster.

In deze brochure laat FNV Bondgenoten zien hoe u de (ploegen)roosters in uw bedrijf kunt beoordelen en zonodig verbeteren. Ook vindt u er een aantal aanbevelingen in van de bond t.a.v. de arbeidsvoorwaarden en voorzieningen van ploegenwerkers. Hulpmiddelen daarbij zijn o.a. vuistregels voor het beoordelen van roosters, voorbeeldroosters, en een checklist voor de procedure bij vernieuwen van roosters.

Bij een brochure alleen kan het niet blijven. Overal besteden vakbondskaderleden en ondernemingsraden in hun bedrijf veel energie aan het verbeteren van hun roosters en het adviseren over voorstellen van de directie voor wijziging van de werktijden. FNV Bondgenoten ondersteunt en adviseert deze actieve groepen werknemers op verschillende manieren. Heeft een OR-telefoon waar OR’en telefonisch te raad kunnen. Ook worden er op maat gesneden scholingscursussen ontwikkeld voor kadergroepen en OR’en op het thema arbeidstijden. Veelal is de vakbondsbestuurder direct betrokken bij de onderhandelingen over een nieuw rooster in het bedrijf.

Bovendien heeft FNV Bondgenoten beleidsadviseurs die specifiek deskundig zijn op arbeidstijden. Zij werken op diverse manieren samen met kadergroepen en OR’en. Bijvoorbeeld door het uitvoeren van een quick scan op een voorstel voor een roosterwijziging of het ontwikkelen van een rooster alternatief. OR’en kunnen de arbeidstijdenadviseurs tegen betaling inschakelen als externe deskundige.

De brochure is hier te downloaden.

Vraag van Andre Haan aan @FNV_Arbeidstijd: Mijn baas vindt 5 ploegen maar niets. We werken korten en kosten meer. Hoe overtuig ik hem van de noodzaak?

2011-04-04T00:22:00.000-07:00

Antwoord van @FNV_Arbeidstijd:

Het verlengen van de bedrijfstijd naar 7 dagen per week 24 uur per dag heeft grote economische voordelen voor een werkgever. Vaste lasten, zoals machines, gebouwen, etc.. worden over meer dagen verspreid. En er worden meer producten geproduceerd en verkocht. Je baas verdient dus flink aan 5 ploegen anders zou hij nooit volcontinu gaan produceren.

De toeslag in tijd en geld is er niet voor niks.

Roosters in volcontinu zijn veelal gebaseerd op 5 ploegen. De beschikbare bedrijfstijd van 168 uur moet verdeeld worden over 5 ploegen. Elke ploeg gaat dus 33,6 uur werken. Met een gemiddelde arbeidsduur van 33,6 uur zijn overzichtelijke roosters te maken. Belangrijker is dat de hoeveelheid nachtdiensten en weekenddiensten worden beperkt.

Weekenddiensten verstoren het sociale leven drastisch. In een 5 ploegendienst zijn altijd 3 ploegen elke weekend aan het werk. Dit heeft grote gevolgen voor het sociale leven van de ploegendienstwerker en zijn omgeving. In elke levensfase zijn deze gevolgen weer anders.

Nachtdiensten zijn gevaarlijk. Door de verstoring van het natuurlijke bioritme ontstaan onmiddellijke veiligheidsrisico. De alertheid tijdens en vlak na de nachtdiensten is aanzienlijk minder. Ter vergelijking, de alertheid die gemeten wordt na een eerste nachtdienst is vergelijkbaar met de alertheid van iemand die het wettelijke maximum promillage alcohol in zijn bloed heeft. Na een nachtdienst gaan werknemers letterlijk dronken van vermoeidheid naar huis.

Nachtdiensten zijn zeer belastend voor de gezondheid. Op langere termijn leidt de verstoring van het bioritme tot gezondheidsklachten. Ploegendienstwerkers lopen bijvoorbeeld 40% hogere kans op hart en vaatziekten.

Tegenover de sociale en lichamelijke risico's plaatsen we - ter compensatie - een toeslag. Voor volcontinuwerkers bestaat deze toeslag uit tijd EN geld. Hoewel het roostertechnisch mogelijk is om volcontinu roosters te maken met een hogere werkweek dan 33,6 uur, wordt veelal gekozen voor de standaardoplossing. 33,6 uur werken met een voltijdssalaris. Een deel van de compensatie bestaat dus uit uren die niet gewerkt worden maar wel worden betaald. De 5 ploegentoeslag bestaat daarmee uit geld en tijd.

In volcontinu roosters met een hogere arbeidsduur dan 33,6 uur zal de toeslag dan ook hoger gaan uitvallen. Het aantal nachtdiensten en weekenddiensten gaan vervolgens toenemen. Dat is vanuit sociaal en fysiek oogpunt een slechter rooster.

Kijk voor meer informatie op www.allesoveronregelmatigwerk.nl (vanaf 7 april live) of op de kadersite van FNV Bondgenoten: www. kadersite.nl dossier nachtarbeid.